ارزش كتاب لئوى آفريقايى به مطالب منقول از ديگران نيست ، بلكه به ملاحظات شخصى اوست كه قسمت اساسى اثر را تشكيل مىدهد . وى در تأليف اروپايى خود سليقهء عربى را حفظ كرده و ، به رسم مجموعه‌هاى ادبى كه در زبان عربى رواج دارد ، قصّه‌هاى ساختگى نقل مىكند كه نتيجهء آن اندرز و عبرت آموزى است . 105 همهء كسانى كه به تحقيق دربارهء اين كتاب پرداخته‌اند روش تأليف آن را كه در خاتمه آورده تأييد مىكنند . كتاب لئوى آفريقايى يگانه بحث ابتكارى و منظّم در جغرافياى مراكش است كه به قرن شانزدهم در اروپا انتشار يافته و در واقع نسبت به آن روزگار پيروزى تازه‌اى بوده ؛ دست كم از اين جهت كه نزديك به چهار صد نام جغرافيايى را با ملاحظات دقيق و تازه ياد كرده است . 106 كتاب لئو رواج فراوان يافت . پس از انتشار چاپ ايتاليايى ، كه به سال 1550 بود ، به سال 1556 ترجمهء لاتينى و فرانسهء آن نيز منتشر شد ، آنگاه در حدود سال 1600 به انگليسى و بعد به زبانهاى ديگر ترجمه شد و تا قرن نوزدهم به چاپهاى فراوان رسيد و در اين قرن چاپ انتقادى شفر به فرانسه ( 1896 - 1898 ) و براون به انگليسى ( 1896 ) انتشار يافت . 107 هنوز هم تحقيق اساسى دربارهء لئوى آفريقايى تحقيق بسيار ممتازى است كه به وسيلهء لوئى ماسينيون به سال 1906 انجام شده و عنوان آن چنين است : مراكش در سالهاى اول قرن شانزدهم چنان كه لوئى آفريقايى وصف كرده است . لوئى آفريقايى بر دانش اروپايى نفوذ فراوان داشت . 108 بتقريب از آغاز نصف دوّم قرن شانزدهم تا مدّت سه قرن هر نويسنده و دانشورى كه مىخواست از افريقا سخن كند نمىتوانست او را نديده بگيرد ، گر چه متأسّفانه غالبا به جاى متن ايتاليايى از ترجمهء لاتينى استفاده مىكردند كه به هر حال كاملا قابل اعتماد نيست . 109 ولى پيوسته از كتاب ستايش مىكرده‌اند . 110 به قرن هجدهم مؤلّف نخستين تحقيق دربارهء ادريسى يعنى هارتمان ، خاورشناس آلمانى ، چنين نوشت : « امتيازات كتاب لئو را همه مىدانند . من نيز گفتهء محقّقان سابق را تكرار مىكنم كه كتاب وى گنج طلاست و اگر به دسترس من نبود خيلى چيزها را نمىدانستم » . 111 دو قرن بعد يكى از بهترين علماى جغرافياى تاريخى و بانى چاپ انتقادى توصيف افريقا ، شفر ، خاورشناس فرانسوى ، در همين باب گويد : « مطالبى كه لئوى آفريقايى در وصف مغرب مىآورد بسيار دقيق است . تحقيقات اخير صدق گفتار وى را حتّى در مواردى كه سابقا مورد ترديد بود تأييد كرده است . » 112 ولى اين ستايشها مانع از آن نبوده كه دانشوران دربارهء بعضى نكات مربوط به طرز كار وى روش انتقادى داشته باشند . به نظر آمارى ، خاورشناس ايتاليايى ، مطالبى كه لئو تقرير كرده پس از بازگشت وى به افريقا جمع آورى شده 113 و او نتوانسته است متن نهايى را تنقيح كند . و نيز آمارى گويد كه لئوى آفريقايى تاريخ سيسيل را خوب نمىدانسته است . 114 شفر نيز با